Κατά τή διάρκεια τῆς Βενετοκρατίας (1363-1797) τό νησί τῶν Κυθήρων εἶναι χωρισμένο σέ διοικητικές περιφέρειες. Μιά ἀπ᾿ αὐτές εἶναι τό Μυλοπόταμο. Ὁμοίως, εἶχαν συσταθεῖ 3 καστελλανίες ἤ καπετανᾶτα, στό Βοῦργο, στόν Ἅγιο Δημήτριο καί στό Μυλοπόταμο μέ ἐπικεφαλῆς τούς καπιτάνους, οἱ ὁποῖοι διορίζονταν ἀπό τίς βενετικές ἀρχές καί εἶχαν καθήκοντα ἐπιτήρησης καί φύλαξης τῆς περιοχῆς.
Ἡ Βενετία ἀφοῦ ἔλαβε ὑπόψη τή σημασία πού εἶχε τό νησί γιά τή ναυσιπλοΐα λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς του θέσης μεταξύ Πελοποννήσου καί Κρήτης στή συμβολή 3 θαλασσῶν φρόντισε νά τό ὀχυρώσει. Τό 1532 ὁ περιηγητής Denis Possot ἀναφέρει στά ἀπομνημονεύματά του 4 ὀχυρά τῶν Κυθήρων. Ἕνα ἀπό αὐτά ἦταν τοῦ Μυλοποτάμου γιά τόν ἔλεγχο τοῦ Ἰονίου Πελάγους.
Μετά τήν ἐπιδρομή τοῦ Βαρβαρόσσα τό 1537 ἡ ὀχύρωση τοῦ Κάστρου τοῦ Μυλοποτάμου θά πρέπει νά ἐνισχύθηκε. Ὁ Βενετός προνοητής Soranzo εἶχε τοποθετήσει φρουρά. Τό ὀχυρό τοῦ Μυλοποτάμου, ὅπως βεβαίωναν οἱ βενετοί ἀξιωματοῦχοι, ἦταν ἀσφαλές, παρόλο πού τά τείχη του ἦταν χαμηλά. Τό 1545 ζοῦσαν ἐκεῖ 50 οἰκογένειες πού εἶχαν ἐπιστρέψει, μετά τήν καταστροφή τοῦ Κάστρου τοῦ ἁγίου Δημητρίου ἀπό τό Βαρβαρόσσα, γιά νά καλλιεργήσουν τά χωράφια τους.
Τό 1565 τό ὀχυρό τοῦ Μυλοποτάμου ἐνισχύθηκε καί ἀπέκτησε μνημειώδη εἴσοδο. Ἀνάγλυφο μέ τήν παράσταση τοῦ φτερωτοῦ λέοντα τοῦ ἁγίου Μάρκου τοποθετημένο πάνω ἀπό τήν πύλη τοῦ φρουρίου διασώζει τήν ἐπιγραφή PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEUS MDLXV (1565).
Τό κάστρο τοῦ Μυλοποτάμου λόγῳ τῆς θέσης του ἦταν τό ἀσφαλέστερο. Ἐντός τοῦ φρουρίου κλείνονταν τή νύχτα μέ σιδερένια θύρα πού ἄνοιγε μέ τήν ἀνατολή. Ἔξω ἀπό τό φρούριο ὑπῆρχε πύργος, ὁ ὁποῖος χρησίμευε ὡς σκοπιά τοῦ φρουρίου, πού ἐπιτηροῦσε τά Ν.Δ.
Τό Κάστρο περικλείει μιά ἀληθινή μεσαιωνική νεκρόπολη. Οἱ ναοί ἐντός τοῦ φρουρίου εἶναι 9 καί ἀνήκουν στόν 16ο-17ο αἰ. Ἡ Παναγία ἡ Μεσοσπορίτισσα, ὁ Προφήτης Ἠλίας, ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος, ὁ Θεολόγος, οἱ Ἅγιοι Πάντες, ὁ Πρόδρομος καί ἡ Μεταμόρφωση ἀνήκουν στόν ἀρχιτεκτονικό τύπο τῶν μονόχωρων καμαροσκέπαστων ναῶν μέ ἀργολιθοδομή στήν τοιχοποιία καί μέ τοιχογραφίες σέ διάφορες φάσεις ἀπό τό 16ο αἰ. Ἡ ἀρχαιολογική ὑπηρεσία ἔστειλε ἀποστολές τό 1966, 1967, 1984 καί 1985, γιά τή συντήρηση τῶν πολύτιμων τοιχογραφιῶν.
Κατά τό 18ο αἰ. καί μέχρι τό 19ο αἰ. μέσα στό Κάστρο τοῦ Μυλοποτάμου λειτουργοῦν οἱ ἐνορίες τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, τοῦ Ἁγίου Ἠλία, τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη καί τῆς Παναγίας τῆς Μεσοσπορίτισσας. Ἐντός τῶν ναῶν αὐτῶν γίνονταν οἱ ἐνταφιασμοί τῶν ἐνοριτῶν, μιά συνήθεια πού συνεχίσθηκε μέχρι τή δημιουργία κοινοτικῶν κοιμητηρίων.
Τό Κάστρο τοῦ Μυλοποτάμου κατοικήθηκε μέχρι τή δεκαετία τοῦ 50, ὁπότε ἐγκατελείφθη καί ἀπό τούς τελευταίους κατοίκους του.
Πηγή: Ελένη ΄Χάρου
Φωτογραφίες αρχείου Νικολάου Μαγουλά
